Spanje: van patriarchaat naar matriarchaat

Toen ik klein was, kon je mij met weinig dingen gelukkiger maken dan met een goed boek van Thea Beckman. Een van mijn favoriete reeksen was de Thule-trilogie, het verhaal van een utopische samenleving die geleid wordt door vrouwen en gekenmerkt wordt door vreedzaamheid en harmonie met de natuur. Toen ik tijdens mijn zoektocht naar een Spaans boek las dat Rosa Montero’s Temblor zich ook afspeelt in een futuristische samenleving waarin vrouwen aan de macht zijn, was ik dan ook meteen verkocht.

Montero is in Spanje vooral bekend vanwege haar prijswinnende journalistieke werk, maar heeft ook een hele reeks romans op haar naam staan, waarvoor ze in 2017 de Spaanse nationale prijs voor de literatuur won. Temblor, vertaald door Giny Klatser als Het Kristal van Koud Water, verscheen in 1990 – vijf jaar na het eerste deel van de Thule-trilogie. Net als de trilogie speelt de roman zich af in de verre toekomst, nadat een nucleaire ramp de wereld onherkenbaar heeft veranderd. In de trilogie kantelt de aarde, waardoor Groenland een heerlijk klimaat krijgt. In Het Kristal verandert de wereld in een vuurzee die alles omvormt tot kristallen, zodat alleen astronauten de ramp overleven. In beide gevallen wordt er in eerste instantie een utopische samenleving gesticht, maar in Montero’s boek krijgen we daar weinig van mee. Het sprookjesachtige verhaal begint jaren later, wanneer de utopie heeft plaatsgemaakt voor een dystopie.

De heldin van het verhaal is Koud Water, die we volgen van haar twaalfde tot haar tweeëntwintigste. Ze groeit op in een wereld die aan alle kanten uit elkaar valt. De vrouwen die de scepter zwaaien hebben een dictatuur laten ontstaan waarin geweld welig tiert. Een onmenselijke hiërarchie scheidt vrouwen van mannen en uitverkorenen van achterblijvers. De uitverkorenen krijgen een kristal en de kans om hun herinneringen over te dragen aan de volgende generatie, terwijl de achterblijvers de ‘werkelijke dood’ sterven. Wanneer dat gebeurt, sterft er ook een stukje aarde. Elke dag verdwijnt er meer en meer in de dichte mist van het niets. Mensen proberen de verdwijning tegen te gaan met hun ‘conserverende blik’, maar het is een gevecht dat ze in rap tempo aan het verliezen zijn. Bovendien worden er steeds minder kinderen geboren, waardoor de hele mensheid in de nevel dreigt te op te gaan.

Aan Koud Water de taak om haar wereld te redden. Nadat ze zich los weet te worstelen van de verlammende greep van het regime, trekt ze samen met haar trouwe hond Bruna de wijde wereld in. Haar missie: het regime onderuithalen en de nevels laten verdwijnen. Het is een avontuurlijke tocht vol kleurrijke personages en langzaam verandert Koud Water van een gehersenspoeld en verwaand meisje in een dappere, strijdlustige vrouw.

Ze moet het opnemen tegen vrouwen wiens grimmige heerschappij scherp aftekent tegen het vreedzame bewind in de Thule-trilogie. Het is duidelijk dat vrouwelijk leiderschap volgens Montero niet automatisch tot een betere samenleving leidt. Daar heeft ze een punt, want wie denkt dat vrouwen inherent goed zijn, moet ook aanvaarden dat dit soort verschillen tussen mannen en vrouwen biologisch gedetermineerd zijn. Montero illustreert juist dat verschillen waarvan soms gedacht wordt dat ze aangeboren zijn – zoals wreedheid en machtslust – in werkelijkheid cultureel bepaald zijn. Zo houdt haar matriarchaat ons patriarchaat een spiegel voor.

Toch had ik bij sommige scènes zo mijn twijfels. De bergbevolking die Koud Water op een gegeven moment tegenkomt is een wel erg clichématige weergave van een geïsoleerde samenleving, compleet met mannen die hun toekomstige vrouwen eerst een flinke optater geven voordat er getrouwd wordt, en in het laatste deel van het boek komt het n-woord om de hoek kijken – wellicht omdat het een vertaling uit de jaren negentig is.

Over het algemeen is Het Kristal echter een wonderbaarlijk sprookje dat ons confronteert met onze eigen samenleving. En alhoewel de wereld van Koud Water in niets lijkt op het prachtige Thule, waarin er een vreedzame Konega heerst, kinderen met bruinvissen spelen en er voor iedere gekapte boom een nieuwe geplant wordt, zijn de moed en daadkracht van Koud Water zeker Konega-waardig.

2 Comments

  1. Wat een prachtig verhaal, over dit boek, en de vergelijking met de Thule-boeken van Beckman is een eye-opener, want inderdaad, mede door de Thule-boeken dacht ik toch stiekem dat vrouwen het veel beter zouden doen dan mannen, uitzondering als the iron lady daargelaten. Nu denk ik eigenlijk toch nog steeds dat vrouwen het beter zouden doen. Wie weet wat ik denk als ik het boek van Montero uit heb!

    1. Misschien is een regering waarin iedereen vertegenwoordigd is het beste. In de trilogie wrong het toch altijd een beetje dat mannen als minderwaardig werden gezien. En wat leuk als je me echt achterna zou lezen!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *